ทุกวันนี้เราจะเห็นได้ว่าการสอบเป็นประเด็นสำคัญซึ่งถูกพูดถึงอย่างมากในสังคมเกาหลีใต้ (ย่อเหลือเพียง ‘เกาหลี’ นับจากนี้) ตามที่พบเห็นในสื่อทั่วไป การสอบถูกนำเสนอในลักษณะที่ว่า มันก่อให้เกิดปัญหาแก่สังคมในหลายประการ เช่น เป็นการสร้างความกดดันให้แก่เด็กนักเรียนมากเกินไป จากการที่ต้องเตรียมตัวเองให้พร้อมกับการสอบ จนไม่อาจได้ใช้เวลาเก็บเกี่ยวประสบการณ์ชีวิตด้านอื่นๆ ซึ่งหมายความรวมถึงการเรียนกวดวิชาที่มากเกินเหตุ อันเป็นอีกหนึ่งปัญหาสำคัญที่กระทบต่อภาระค่าใช้จ่ายของผู้ปกครอง และอาจนำไปสู่ความสิ้นเปลืองโดยไม่จำเป็น
นอกจากปัญหาที่พบได้ในข่าวแล้ว ในละครโทรทัศน์ซึ่งเป็นสื่อบันเทิงยอดนิยมของเกาหลี ก็ได้ถ่ายทอดเรื่องราวบริบทของการสอบไว้ในแนวทางเดียวกัน นั่นคือ ค่านิยมที่มีต่อมหาวิทยาลัยชั้นนำ ซึ่งถือได้ว่าเป็นเป้าหมายหลักของผู้เข้าสอบ จากละครเรื่อง Sky castle (2018), Penthouse (2020) และ Crash course in romance (2023) ได้แสดงให้เห็นภาพของผู้ปกครองที่ทำการกวดขันบุตรหลานของตนอย่างเข้มงวด โดยมีเป้าหมายเพื่อเข้าเรียนในมหาวิทยาลัยชั้นนำ ซึ่งสุดท้ายแล้ว มักจะลงเอยไปกับการทุ่มค่าใช้จ่ายเพื่อให้ได้มาซึ่งสถาบันกวดวิชาหรือติวเตอร์ที่ดีที่สุด โดยมุ่งหวังว่าทรัพยากรที่ใช้ไปนี้ จะนำมาซึ่งโอกาสที่เพิ่มขึ้นในการสอบเข้ามหาวิทยาลัยของบุตรหลาน
พฤติกรรมของการกวดขันบุตรหลานอย่างเข้มงวดเช่นนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่อะไร เนื่องจากว่าการสอบนั้น เป็นวัฒนธรรมที่ปรากฎอยู่คู่กับสังคมเกาหลีมาอย่างยาวนานแล้ว หากต้องการสืบสาวที่มาก็สามารถย้อนกลับไปได้ถึงตั้งแต่สมัยต้นราชวงศ์โชซ็อน (ค.ศ.1592-1598) ชนชั้นนำเกาหลีในสมัยโบราณต่างก็เคี่ยวเข็ญบุตรหลานไปกับการสอบที่เรียกว่า ‘ควากอ’ (Kwon et al., 2017) อันเป็นการสอบรับราชการเพื่อเลื่อนสถานะเป็นขุนนางชนชั้น ‘ยังบัน’ ซึ่งการสอบนี้เปิดโอกาสให้คนทุกชนชั้นสามารถเข้าสอบได้ นั่นหมายความว่า ต่อให้เป็นลูกชาวนาที่ยากจนหรือเป็นลูกขุนนางที่สูงศักดิ์ ทั้งคู่ต่างก็มีความเท่าเทียมกันในการสอบ แม้ว่าสุดท้ายแล้ว ลูกหลานชนชั้นขุนนางมักมีแนวโน้มของการสอบผ่านที่มากกว่าก็ตาม กระนั้น หากลูกหลานชาวนาคนหนึ่งคนใดสามารถสอบผ่านได้ขึ้นมา นั่นหมายความถึงการยกระดับสถานะทางเศรษฐกิจและสังคมไปได้สามชั่วรุ่น และมีแนวโน้มจะคงสถานะไปได้เรื่อยๆ (ทิวเดอร์, 2565) สอดคล้องกับลัทธิขงจื๊อที่มองว่า การศึกษาไม่เพียงแค่ดำเนินไปเพื่อคุณค่าทางการเรียนรู้เท่านั้น แต่ยังถูกใช้เป็นเครื่องมือในการพัฒนาตนเองเพื่อความก้าวหน้าทางสังคมได้อีกด้วย
อิทธิพลของลัทธิขงจื๊อซึ่งแผ่ขยายไปยังหลายประเทศในแถบเอเชียตะวันออก เป็นปัจจัยที่ส่งผลให้เกาหลีใช้การสอบมาเป็นกลไกหลักในการคัดเลือกรับราชการ และทำให้การสอบผ่านหมายถึงความสำเร็จในการขยับสถานะทางเศรษฐกิจ โดยพื้นฐานเดิมแล้ว ขงจื๊อเป็นแนวคิดที่ว่าด้วยการวางตัวให้เหมาะสมตามบทบาทฐานะทางสังคม ยกตัวอย่างเช่น ผู้น้อย ต้องเคารพเชื่อฟังผู้อาวุโส ผู้หญิงที่ดีควรอยู่แต่ในบ้าน ความกตัญญูถือได้ว่าเป็นคุณธรรมสูงสุด การพัฒนาตนเองด้วยการศึกษา (นพพล, 2563) และที่สำคัญคือ การมีความพยายามและความสามารถที่คู่ควรต่อความสำเร็จ ซึ่งเข้ากันได้ดีกับกลไกการสอบ
อย่างไรก็ตาม เมื่อกาลเวลาล่วงผ่าน การเลื่อนสถานะทางเศรษฐกิจด้วยการศึกษาระดับสูงก็ได้เปลี่ยนรูปแบบไป หลังจากสงครามโลกครั้งที่สองผ่านพ้น เกาหลีซึ่งพึ่งจะได้รับเอกราชจากญี่ปุ่นก็ได้ทำการเปลี่ยนผ่านประเทศตัวเองให้เข้าสู่สังคมอุตสาหกรรม โดยเน้นไปที่การผลิตมากขึ้น ทำให้เกิดความต้องการแรงงานฝีมือจำนวนมากเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการผลิต จึงได้มีการขยายตัวทางการศึกษาระดับสูง ดังนั้น ผู้ที่สามารถเข้าถึงการศึกษาระดับสูงได้ก็จะมีโอกาสในตำแหน่งงานระดับสูง และได้รับค่าแรงจำนวนมากเป็นการตอบแทน (Joo, 2018) การได้เรียนในมหาวิทยาลัยจึงเป็นเครื่องมือสำคัญและมีประสิทธิภาพในการพัฒนาสถานะทางสังคม (Cho et al., 2016)
อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันผู้คนเข้าถึงการศึกษาในระดับสูงกันมากขึ้น จากเดิมที่เคยมีอัตราการเรียนต่อในมหาวิทยาลัยอยู่ร้อยละ 42.9 ในปี 1974 ก็ได้เพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 70.7 ในปี 2013 และคงตัวอยู่ประมาณนี้เรื่อยมา (Kwon et al., 2017) แม้ว่าผู้สำเร็จการศึกษาในระดับสูงจะมีอยู่อย่างแพร่หลาย ทว่าผลตอบแทนในตลาดแรงงานกลับไม่เฟื่องฟูอย่างที่เคยเป็นในอดีต ผลประโยชน์จากการเรียนมหาวิทยาลัยเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอต่อการรับประกันตำแหน่งงานที่ดีเหมือนกับในสมัยหลังสงครามอีกต่อไป
ในยุคปัจจุบัน การคัดเลือกรับสมัครบุคคลเข้าทำงานนั้น นายจ้างต้องทำการคัดเลือกผู้สมัครจากสัญญาณบางอย่างที่มากกว่าใบปริญญาบัตร (Boliver & Wakeling, 2016) ซึ่งในที่นี้คือชื่อเสียงของมหาวิทยาลัย จากการแข่งขันที่สูงมากต่อการสอบเข้าเรียนในมหาวิทยาลัยชั้นนำ ผู้ที่สามารถผ่านการคัดเลือกได้จึงมีคุณสมบัติบางประการที่เหนือกว่า ชื่อเสียงของสถาบันจึงกลายเป็นสิ่งมีค่า และยิ่งสถาบันนั้นมีการแข่งขันสูงมากเพียงไร การส่งสัญญาณก็จะยิ่งถูกยอมรับมากขึ้น (Che et al., 2022) ส่งผลให้การได้ปริญญาบัตรจากมหาวิทยาลัยชั้นนำนั้น เป็นคุณสมบัติที่สำคัญกว่าการมีทักษะในสายงานนั้นเสียอีก (Jung & Lee 2016)
ประโยชน์จากชื่อเสียงของมหาวิทยาลัยนั้น เห็นผลทันทีตั้งแต่กระบวนการหางาน นักศึกษาจากมหาวิทยาลัยชั้นนำจะมีโอกาสเข้ารับโครงการฝึกงานที่มากกว่า โดยผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาไม่มีความจำเป็นต่อการพิจารณารับเข้าทำงาน ทว่านักศึกษาจากมหาวิทยาลัยอันดับรองลงมากลับต้องใช้ความพยายามกว่านั้นมาก พวกเขาต้องยอมฝึกงานแบบไร้ค่าจ้าง ต้องทำกิจกรรมนอกหลักสูตรเพิ่มเติม เพื่อให้ได้รับผลตอบแทนในตลาดแรงงานที่ดีขึ้นเพียงเล็กน้อย (Jung & Lee 2016)
นั่นจึงไม่ใช่เรื่องแปลก หากความต้องการเข้ามหาวิทยาลัยชั้นนำจะถูกสะท้อนออกมาในรูปของการเรียนกวดวิชาอย่างหนัก และผู้ปกครองชาวเกาหลีเองก็ล้วนแล้วแต่เต็มใจ ที่จะใช้จ่ายเงินไปกับการกวดวิชามากเกินจำเป็น แม้ว่าค่าใช้จ่ายของผู้ปกครองกับคะแนนสอบซูนึงจะมีความสัมพันธ์กันที่อ่อนมากก็ตาม ปัญหาความฟุ่มเฟือยนี้ก็เป็นประเด็นที่ถูกจับตาโดยภาครัฐ ซึ่งได้มีความพยายามยับยั้งบทบาทและการเจริญเติบโตของธุรกิจการกวดวิชาอยู่เรื่อยมา เช่น การออกนโยบายจำกัดเวลาเรียนกวดวิชา หรือเปลี่ยนเกณฑ์คะแนนคัดเลือกเพื่อลดความสำคัญของคะแนนสอบ อย่างไรก็ตาม ไม่ว่ารัฐบาลชุดใดก็ไม่สามารถกำจัดการเรียนกวดวิชาให้หมดไปได้ (Lee & Shouse, 2011)
ปัญหาที่เกิดขึ้นนอกจากเรื่องของการใช้จ่ายไปกับการเรียนกวดวิชาอย่างเปลืองเปล่าแล้ว แรงกดดันทางสังคมที่มีต่อนักเรียนที่ไม่สามารถเข้าเรียนในมหาวิทยาลัยชั้นนำได้นั้น ก่อให้เกิดความเครียดและทุกข์ใจอย่างมาก ซึ่งนั่นทำให้เกาหลีมีอัตราการฆ่าตัวตายที่สูงมากที่สุดในกลุ่มประเทศ OECD ด้วยกัน โดยในปี 2021 การฆ่าตัวตายเป็นสาเหตุของการเสียชีวิตอันดับหนึ่งในกลุ่มประชากรอายุระหว่าง 10 ถึง 39 ปี ทางด้าน พักจองอู ศาสตราจารย์จากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยคยองฮี ได้กล่าวว่าความกังวลเกี่ยวกับอนาคต และความยากในการหางาน ล้วนเป็นปัจจัยที่ส่งเสริมให้อัตราการฆ่าตัวตายเพิ่มสูงขึ้น เส้นทางชีวิตที่ไม่ยืดหยุ่นนี้เป็นผลมาจากการยึดชื่อเสียงของมหาวิทยาลัยในตลาดแรงงาน (Kim, 2022)
ซึ่งทางด้านตลาดแรงงาน ปัญหาที่เกิดขึ้นคือการว่างงานจากความไม่สอดคล้องกันระหว่างทักษะที่แรงงานมีกับปริมาณความต้องการในตลาดแรงงาน นักศึกษาในสายมนุษย์ศาสตร์เผชิญความลำบากในการหางานที่น่าพอใจ ในทางกลับกัน ตลาดแรงงานกลับขาดแคลนนักเรียนในสายอาชีพ ซึ่งมักถูกมองว่ามีสถานะทางสังคมที่ต่ำ และมีตำแหน่งงานด้อยคุณภาพ พลอยทำให้ได้รับค่าจ้างต่ำไปด้วย อย่างไรก็ตาม ได้มีนักวิชาการเสนอให้ภาครัฐเพิ่มผลตอบแทนของการเรียนสายอาชีพที่มากขึ้น เพื่อลดปัญหาความไม่สอดคล้องกันในตลาดแรงงานดังกล่าว (Choi, 2021)
จากภาพรวมที่กล่าวมาจึงสรุปได้ว่า ตลาดแรงงานเกาหลีในทุกวันนี้ เป็นการแข่งขันเพื่อโอกาสในการบรรจุงาน มากกว่าที่จะแข่งขันกันเพื่อให้ได้ค่าจ้างที่ดีกว่า และการเปลี่ยนแปลงสามารถเกิดขึ้นได้ หากผู้คนในสังคมเลิกเหมารวม ว่าชื่อเสียงของมหาวิทยาลัยนั้นหมายถึงคุณภาพของนักศึกษาที่ดีกว่า รวมถึงฝั่งนายจ้างเองที่ต้องปรับปรุงเกณฑ์ในการรับสมัครพนักงานเสียใหม่แทนที่จะใช้วิธีการง่ายๆ อย่างการมองชื่อเสียงของสถาบัน สถานการณ์คงจะดีกว่านี้ หากบุคคลได้รับการคัดเลือกจากทักษะที่เหมาะสมกับตำแหน่งงาน ไม่ใช่ชื่อของมหาวิทยาลัยที่เขาจบมา
อ้างอิง